معرفی کامل انواع ماسک و شیلد محافظ صورت و کاربرد آنها

در ماه های اخیر و با گسترش ویروس کرونا، صحبت درخصوص انواع ماسک و شیلد محافظ صورت، بیش از پیش افزایش یافته است.

استفاده از ماسک می تواند تا حد زیادی مانع گسترش ویروس کرونا و دیگر بیماری ها در مکان های مختلف شود. ما در این مقاله سعی داریم به معرفی کامل انواع ماسک و شیلد محافظ صورت بپردازیم و کاربرد هر یک از آنها را به صورت جداگانه مورد بررسی قرار دهیم.

آنچه در ادامه می خوانیم:

ماسک صورت چیست؟

ماسک صورت یک مانع فیزیکی است که مابین دهان و بینی قرار می گیرد و از ورود احتمالی انواع ویروس ها و عفونت ها از طریق دهان و سیستم تنفسی جلوگیری می کند.

ماسک های تنفسی با توجه به جنس و ضخامتی که دارند، از میزان مقاومت متفاوتی در برابر ذرات برخوردار هستند و کاربردهای گوناگونی دارند.

انواع ماسک

  1. ماسک پارچه ای
  2. ماسک جراحی یا ماسک پزشکی
  3. ماسک محافظت کننده از دستگاه تنفسی

انواع ماسک های تنفسی و کاربرد آنها

ماسک پارچه ای

ماسک های پارچه ای از جنس پارچه های گوناگون تولید می شوند و در مقایسه با ماسک های دیگر، از محافظت کمتری برخوردار می باشند.

این ماسک ها قابلیت استفاده مجدد دارند و طبق مطالعات انجام شده طی دهه های گدشته، چنانچه ماسک پارچه ای با رعایت مسائل ایمنی دیگر همچون رعایت فاصله، شستن مکرر دست، رعایت بهداشت و استفاده از عینک محافظ همراه باشد، می تواند تاحدودی مانع پحش شدن ذرات تنفسی و گسترش بیماری ها شود.

نوع الیاف پارچه بکاررفته و میزان تراکم آن، ضخامت و تعداد لایه بکاررفته در میزان محافظت ماسک تأثیر به سزایی دارد، اما همچنان بسیاری از متخصصان بر این باورند که ماسک های پارچه ای نمی توانند اثر مطلوب و کاملی جهت ممانعت از ورود ذرات بیماری زا و یا خروج این ذرات از بدن شوند.

ماسک پارچه ای

ماسک جراحی یا ماسک پزشکی

ماسک های جراحی یا پزشکی به عنوان تجهیزات حفاظت شخصی (PPE) شناخته می شوند و مورد تأیید سازمان غذا و دارو (FDA) هستند. این ماسک ها به صورت گشاد بر روی دهان و بینی قرار می گیرند و معمولاً در حین جراحی و سایر اقدامات مرتبط با پزشکی کاربرد دارند.

این ماسک ها معمولاً ترکیبی از کاغذ و پارچه هستند و به رنگ آبی روشن عرضه می شوند.

ماسک های جراحی غالباً جهت محافظت در برابر ذرات بزرگ تر کاربرد دارند و محافظتی در مقابل ذرات ریزتر ایجاد نمی کنند.

این ماسک ها اگر به درستی مورد استفاده قرار بگیرند، می توانند از ورود پاشش های حاوی ویروس و باکتری به دهان و بینی جلوگیری کنند و بدین ترتیب می توانند از گسترش ویروس از فرد ناقل بیماری تا حدودی جلوگیری نمایند.

این ماسک ها می توانند مانع پخش شدن قطرات بزاق یا ترشحات دستگاه تنفسی شوند.

ماسک های جراحی یکبار مصرف هستند و نباید بیشتر از 3 تا 8 ساعت مورد استفاده قرار بگیرند و چنانچه به هر دلیلی، این ماسک ها کثیف شوند، باید در داخل کیسه دربسته دور انداخته شده و یک ماسک جدید جایگزین شود.

ماسک جراحی از سه لایه تشکیل شده است. یک لایه فیلتر که از پلی پروپیلن مذاب ساخته شده است. این ماده بین دو لایه پارچه قرار می گیرد و از ورود و خروج ذرات جلوگیری می کند.

البته ماسک های جراحی براساس ضخامت و ساختاری که دارند نیز، محافظت متغیری را ایجاد می کنند.

انواع ماسک جراحی سه لایه بند دار

ماسک محافظت کننده از دستگاه تنفسی

ماسک های تنفسی نوعی از تجهیزات حفاظت شخصی (PPE) هستند که در فیلتر کردن تمامی ذرات، کارایی مطلوبی دارند و نسبت به ماسک های پزشکی عادی، حفاظت محکم تر و مفاوم تری را بر روی صورت ایجاد می کنند.

این ماسک ها اعلب توسط کارکنان مراکز درمانی مورد استفاده قرار می گیرند  و برای استفاده روزانه مردم کاربرد ندارد.

این نوع ماسک ها از استنشاق انواع گارهای متصاعد شده، گرد و غبار و ذرات ریز کاربرد دارند و معمولاً از 4 لایه تشکیل می شوند.

یک لایه بیرونی، یک لایه فیلتر که از میکرو الیاف پلی پروپیلن تشکیل شده است، یک لایه اکریلیک و یک لایه داخلی برای راحتی استفاده بر روی صورت. این نوع ماسک ها گاهی به دریچه هایی برای بازدم نیز مجهز هستند که تنفس کاربران را راحت تر می کند. این ماسک ها می توانند یکبار مصرف باشند و یا قابلیت تعویض فیلتر ماسک را نیز داشته باشند.

انواع ماسک محافظت کننده از دستگاه تنفسی

در اروپا براساس میزان قدرت فیلتر و محافظت، ماسک های تنفسی براساس استاندارد EN 149: 2001، به انواع زیر تقسیم می شوند:

  • FFP1: ماسک FFP1 در مقایسه با دو نوع دیگر، کمترین میزان محافظت را دارد. این ماسک قابلیت حذف آئروسل های موجود در محیط  به میزان حداقل 80 درصد را دارد و میزان نفوذ و نشت ذرات به خارج آن نیز حداکثر 22 درصد برآورد شده است.
  • FFP2: ماسک FFP2 حداقل 92 درصد فیلتراسیون دارد و می تواند به میزان حداکثر 8 درصد موجب نشت ذرات به خارج از ماسک شود.
  • FFP3: ماسک FFP3 حداقل 99 درصد فیلتراسیون دارد و حداکثر 2 درصد می تواند موجب نشت ذرات به بیرون شود. این ماسک ها معمولاً در برابر ذرات بسیار ریز همچون آزبست ها نیز مقاومت دارند.

در ایالات متحده نیز ماسک های تنفسی براساس استاندارد NIOSH که میزان مقاومت ماسک در برابر روغن را نشان می دهد به انواع زیر تقسیم می شوند:

  • کلاس N: این ماسک ها مقاومتی در برابر روغن ندارند. ماسک N99 ،N95 و N100 از این نوع ماسک ها به شمار می آیند. عدد بعد از N، درصد فیلتراسیون ذرات معلق موجود در هوا را مشخص می سازد.
  • کلاس R: این ماسک ها تا 8 ساعت در برابر روغن مقاومت دارند. ماسک R99،R95 و R100 از این نوع ماسک ها به شمار می آیند.
  • کلاس P: این ماسک ها در برابر روغن کاملاً مقاوم هستند. P99 ،P95 و P100 از این نوع ماسک شناخته می شوند.

ماسک N95 اگر به درستی انتخاب و بر روی صورت قرار بگیرد، می تواند در مقابل 95 درصد ذرات معلق موجود در هوا محافظت داشته باشد. به خاطر میزان محافظتی که این نوع ماسک ها دارند، لازم است افراد با ناراحتی قلبی و تنفسی، پیش از استفاده با پزشک خود مشورت کنند.

ماسک های محافظت کننده دستگاه تنفسی از نوع محافظ ذرات، ساده ترین و ارزان ترین نوع ماسک های محافظت کننده هستند که در مقابل ذرات محافظت دارند اما در مقابل گازها و بخارات شیمیایی مقاومتی ندارند و تنها برای جلوگیری از ورود مواد کم خطرتر در نظر گرفته شده اند.

ماسک N95

تفاوت ماسک N95 و ماسک جراحی

سازمان غذا و دارو (FDA) براساس نوع کاربرد و میزان محافظت، تفاوت هایی را برای این ماسک N95 و ماسک جراحی قائل شده است:

ماسک های جراحی معمولاً به صورت شل بر روی صورت و مابین بینی و دهان قرار می گیرند و محافظت سفت و محکمی را ایجاد نمی کنند. در حالیکه ماسک N95 فیلتراسیون بسیار خوبی برای ذرات معلق موجود در محیط است و در مراکز درمانی و بهداشتی مورد استفاده قرار می گیرد.

هر دو نوع ماسک یکبار مصرف هستند و از نظر میزان محافظت و قدرت فیلتر کردن باید مورد تست و آزمایش قرار بگیرند.

ماسک شیمیایی

ماسک های شیمیایی به صورت ماسک نیم صورت یا تمام صورت، در مقابل گازها و بخارات شیمیایی محافظت خوبی از خود نشان می دهند. ماسک شیمیایی تمام صورت از چشم، دهان و بینی فرد محافظت کرده و از وارد شدن هرگونه آسیب و ایجاد حساسیت های پوستی جلوگیری می کند.

فیلتر ماسک شیمیایی باید کاملاً متناسب با نوع محیط و نوع مواد شیمیایی موجود در محیط انتخاب و بکار گرفته شود. قبل از بکار بردن فیلتر و کارتزیج ماسک شیمیایی، باید میزان خطر مواد شیمیایی مشخص شود.

ماسک شیمیایی تمام صورت دو فیلتر

زمان تعویض فیلتر ماسک

برای آنکه ماسک های تنفسی فیلتردار، کارایی مناسب خود را داشته باشند، باید فیلتر ماسک مناسب و باکیفیتی را انتخاب کرد و علاوه بر آن، زمان تعویض فیلترها را نیز مورد توجه قرار داد. زمان تعویض فیلتر ماسک شیمیایی نیز بحث مهمی است.

سازمان ایمنی و بهداشت کار (OSHA)، 3 عامل مهم جهت تعیین زمان مناسب تعویض فیلتر ماسک را پیش بینی کرده است. این موارد از عوامل مؤثر در طول عمر فیلتر ماسک محسوب می شوند، یعنی صرف نظر از اینکه از ماسک تنفسی برای گرد و غبار یا بخارات و گازهای شیمیایی استفاده می شود، عوامل مهمی در طول عمر فیلتر ماسک تأثیرگذار است:

  • سطح فعالیت فرد

سطح فعالیت فرد تأثیر عمده ای در طول عمر فیلتر ماسک دارد. هرچه فرد فعالیت بیشتری داشته باشد و نفس های بیشتری بکشد، فیلتر ماسک میزان بیشتری از آلودگی را در مدت زمان کوتاه تری فیلتر می کند و همین امر موجب کاهش طول عمر فیلتر ماسک می شود.

  • دمای محیط کار

دمای بالای محیط می تواند تأثیرات منفی بر روی عمکلرد فیلتر داشته باشد. دمای بالا و ایجاد رطوبت بیشتر می تواند موجب شل شدن بخش های جذب کننده آلودگی شود. تحقیقات نشان می دهد افزایش دما به میزان 10 درجه سانتی گراد، 10 درصد از عمر مفید فیلتر ماسک را کاهش می دهد.

  • ساختار فیلتر

ماسک های تنفسی ذرات و ماسک های شیمیایی از مواد مختلفی در ساختار فیلتر خود استفاده می کنند که این مواد می تواند رابطه مستقیمی با طول عمر فیلتر ماسک داشته باشد.

برای مثال اغلب ماسک های تنفسی ذرات از ذغال فعال جهت جذب آلاینده ها استفاده می کنند. مشخصات یک فیلتر، در طول عمر آن نقش بسیار مهمی دارد.

علاوه بر موارد بالا، وجود رطوبت و وجود چندین آلاینده نیز عمر فیلتر ماسک را کاهش می دهد.

در صورت استفاده از ماسک تنفسی گرد و غبار همچون ماسک های FFP3 پیشنهاد می شود، در صورت کثیف نشدن، فیلتر ماسک پس از 8 تا 10 ساعت تعویض شود.

اما در هنگام صحبت در خصوص ماسک شیمیایی توصیه می شود فرد به محض بروز مشکل در تنفس و یا به محض کثیف شدن و خراب شدن فیلتر، نسبت به تعویض آن اقدام نماید.

تعویض فیلترها نیز باید مطابق با کارخانه های سازنده آنها انجام گیرد. کارخانه های سازنده نیز بازه های زمانی برای تعویض فیلتر را اعلام می کنند اما با این حال از آنجاییکه این کارخانه ها اطلاعات دقیقی از نوع محیط و مواد آلاینده ای که فرد با آنها سروکار دارد را ندارند، این اطلاعات می تواند ناقص باشد.

زمان تعویض فیلتر ماسک می تواند با بررسی دقیق تر محیط، انجام آزمایش های مرتبط و شناسایی میزان دما، روطبت، غلظت مواد آلاینده و نوع مواد آلاینده به صورت دقیق تر تعیین شود.

مدت زمان استفاده از فیلتر ماسک و زمان تعویض فیلتر ماسک شیمیایی

شیلد محافظ صورت چیست؟

شیلد محافظ صورت یک لایه پلاستیک شفاف است که از طریق یک بند بر روی صورت قرار گرفته و از بالای سر تا زیر چانه را محافظت می کند.

شیلد محافظ صورت معمولاً توسط کارکنان مراکز بهداشتی و درمانی جهت جلوگیری از پاشش مایعات مورد استفاده قرار می گیرد. برای مثال، در دندان پزشکی ها عمدتاً افراد از شیلد محافظ صورت استفاده می کنند.

افراد برای مقابله با ورود انواع ویروس ها، می توانند از شیلد محافظ صورت به منظور اضافه کردن یک لایه محافظتی بیشتر استفاده کنند. اما میزان حفاظت این شیلدها با ماسک ها قابل قیاس نیست. زیرا اگر این شیلدها به تنهایی استفاده شوند، مقاومتی در برابر درات تنفسی که به زیر شیلد نفوذ می کنند، نخواهند داشت.

این شیلدها را می توان مجدد تمیز و ضدعفونی کرد و مجدد مورد استفاه قرار داد. این شیلدها محافظت خوبی برای چشم افراد ایجاد می کنند.

شیلدهای محافظ صورت عمدتاً از ضقخات شفاف پلکسی گلاس و یا پلاستیک ساخته می شوند و می توانند همراه با ماسک های جراحی برای محافظت بیشتر مورد استفاده قرار بگیرند.

شیلد محافظ صورت تلقی و پلاستیکی

انواع شیلد محافظ صورت

براساس نوع کاربرد، انواع مختلفی از شیلدهای محافظ صورت وجود دارند که در ادامه به برخی از رایج ترین شیلدهای صورت اشاره شده است:

  1. شیلد محافظ صورت هدبندی
  2. شیلد محافظ صورت همراه با محافظ چشم
  3. شیلد محافظ صورت با قابلیت چرخشی

شیلد محافظ صورت هدبندی

این شیلد پراستفاده ترین نوع شیلد است که به وسیله یک بند بر روی پیشانی قرار می گیرد و این بند موجب می شود که استفاده از این شیلد برای مدت زمان طولانی راحت تر باشد.

شیلد محافظ صورت همراه با محافظ چشم

محافظت از چشم برای جوشکارها، مکانیک ها، کارگران ساختمانی و مشاغل پرخطر دیگر، موضوع حائز اهمیتی است. در این موقع استفاده از شیلد همراه با عینک محافظ  داخلی می تواند انتخاب مناسبی باشد.

شیلد محافظ صورت با قابلیت چرخشی

اغلب شیلدها قابل تنظیم هستند. اما این نوع شیلد علاوه بر این قابلیت، از سمت بالا نیز می تواند چرخش داشته باشد و فرد به راحتی می تواند در مواقع لازم، شیلد را از صورت خود دور کند.

انواع شیلد ایمنی محافظ صورتحال که با انواع ماسک و شیلد محافظ صورت و کاربرد هر یک از آنها آشنا شدیم، توجه به این نکته ضروری است که گرچه استفاده از ماسک برای همه افراد به هنگام وجود بیماری های واگیرداری همچون کرونا واحب و ضروری است، اما صرفاً استفاده از ماسک نمی تواند به طور قطعی مانع انتقال بیماری بین افراد شود و مهمترین اصل برای پیپشگیری از بیماری ها، رعایت بهداشت و فاصله اجتماعی خواهد بود.

منابع: